Mạn đàm tập tục Tết

Truyền thuyết về cúng Táo

Cô con gái út của Ngọc Hoàng vốn hiền lành và hay thương người
nghèo, chẳng thế mà người cô yêu chỉ là chàng trai giúp việc bếp núc
dưới trần gian. Việc đến tai, Ngọc Hoàng bực tức và đuổi cô con gái
xuống trần gian để cùng chịu tội với anh chồng nghèo. Thương con, Vương
mẫu nương nương xin Ngọc Hoàng phong cho anh con rể chức "ông táo" và
cô con gái đương nhiên trở thành "Bà táo".

Vốn có lòng trắc ẩn, mỗi lần về trời thăm họ hàng rồi trở lại
trần gian Bà Táo đều mang theo nhiều thức ăn và đồ dùng phân phát cho
người nghèo. Không ưa gì con rể nghèo túng lại thấy con gái về khuân đồ
đi phân phát cho thiên hạ, Ngọc Hoàng liền hạ chiếu mỗi năm chỉ cho con
về trời một lần vào đúng ngày 23 tháng Chạp.

Sang năm thứ hai, sắp Tết rồi mà mọi người vẫn đói ăn, ngay cả
gia đình ông Táo cũng vậy, đến nỗi không có miếng ăn mang theo trên
đường để về trời.

Gặp phụ hoàng, cô thuật lại nỗi thống khổ của trần gian, mong
được trời cứu giúp. Ngọc Hoàng không những không đồng tình, còn bắt con
gái phải trở về trần gian ngay đêm hôm đó.

Nếu phải đi ngay sẽ không có gì mang về để cứu khổ cứu nạn
thiên hạ, cô bèn lấy cớ nấn ná thêm ít ngày, nào là phải quét nhà, nào
là phải xay đậu, nào là phải chuẩn bị thịt, gà cho đến tận ngày 30 mới
"vác của" trở về trần gian.

Sau một đêm thao thức và đúng vào lúc giao thừa họ vui sướng
thắp hương, đốt vàng mã và pháo nghênh đón Bà Táo trở về. Tử đó cứ vào
ngày 23 tháng Chạp, người ta lại làm cỗ để tiễn đưa ông Bà Táo về trời.

Tập tục quét trần

Cũng bắt đầu từ ngày 23 đến trước giờ giao thừa, người ta có
thói quen quét dọn sân vườn, nhà cửa, lau chùi bàn ghế, bát đũa gọi là
"Ngày quét trần” hay "Ngày đón xuân". Tập tục quét trần có từ thời
Nghiêu Thuấn, bởi chữ "Trần" (bụi) đồng âm với chữ "Trần" (cũ), quét
bụi "Trần" tức là xua đi cái cũ, cái nghèo của năm cũ để đón cái mới,
cái may về.

Nguồn gốc câu đối đỏ

Cổng hay cửa nhà là điểm chia cắt giữa gia đình với bên ngoài
và cũng là bình phong để ngăn tà, nên cứ đến 30 Tết, người ta lại dán
câu đối hai bên cửa với những lời hay ý đẹp, mong cho năm mới ma tà
thấy đỏ không vào, vận may gặp đỏ người người bình yên.

Chơi câu đối đỏ ngày Tết cũng có những ước lệ riêng, ví như
nhà có tang dùng câu đối trắng, trong 3 năm chịu tang dùng câu đối xanh
với nam và câu đối vàng với nữ, nội dung câu đối cũng lựa theo tình cảm
mà thể hiện.

Bữa cơm thủ tuệ hay tất niên

"Thủ tuệ" hay "Tất niên" chỉ bữa cơm tối cuối năm vào thời
khắc "Một đêm liền hai năm, năm canh chia hai tuổi". Đó là bữa cơm đoàn
viên, đủ mặt toàn gia đình và cùng nhau nâng rượu chúc năm cũ bình yên
qua đi, chúc năm mới người người mạnh khỏe, tài lộc đầy nhà.

Đồ ăn trong bữa cơm Tất niên mỗi nơi một khác, có nơi cúng táo
để cầu bình an, có nơi cúng cơm Tất niên nhưng để mồng 1 Tết mới ăn để
biểu thị sự dư thừa, có nơi ăn cơm trộn kê để có vàng có bạc, cúng hạnh
nhân để được hạnh phúc... Bữa cơm Tất niên bao giờ cũng vui vì có mặt
đông đủ cả nhà, vì "vận hạn" đã qua và “vận may" sẽ đến.

Thời xưa "Thủ tuệ" còn có ý "Từ biệt năm cũi” và "trân trọng
gìn giữ năm tháng còn lạm, vì thế mà tập tục lành mạnh đó được cha
truyền con nối, tồn tại đến tận bây giờ.

Quy ước về trình tự và hình thức chúc tết

Sáng mồng 1 Tết, mọi người ra đường về thăm viếng nhau, chúc
nhau năm mới vui vẻ, hạnh phúc. Gặp bậc cha chú, con cháu cúi lạy thay
cho lời chào gọi là "Bái niên". Để lấy may chủ nhà mang quà bánh mời
mọi người và trao phong bì đựng tiền cho trẻ thơ gọi là "Tiền áp tuổi".

Việc chúc tết thường bắt đầu từ trong nội bộ gia đình, sau đó
đi đến đâu thì chúc Tết đến đó, gặp nhau ngoài đường dù quen dù lạ cũng
chúc nhau. Thuần phong mỹ tục ấy cần được tiếp tục phát huy.

Nguyên do về tục “phá ngũ”

Cứ vào ngày mồng năm Tết, người ta lại đốt pháo, quét dọn nhà
cửa từ sáng sớm để “trừ ngũ cùng (nghèo)”. Nhà phải được quét thật
sạch, rác phải được vứt thật xa, như thế cái nghèo mới được xua đi và
sung túc sẽ có đường trở về. Cũng theo phong tục, tử ngày 30 đến trước
mồng 5 Tết, chỉ được quét trần nhà và không được đổ rác ra ngoài đường.
Riêng mồng 1 Tết cấm cầm chổi vì sợ quét mất vận may. Đến ngày phá ngũ
thì tha hồ quét, tha hồ moi, quét cho ma đi, moi cho hết nghèo, xong
việc, mọi người quây quần thả sức đánh chén.